Cynhadledd Dementia Cymru 2018, Gan Lisa Mai Griffiths

Cynhadledd Dementia Cymru 2018 gan Lisa Mai Griffiths (Myfyrwraig ail flwyddyn yn astudio Seicoleg a Niwroseicoleg ym Mhrifysgol Bangor)

Ar ddydd Mercher y 7fed o Fawrth, cynhaliwyd Cynhadledd Dementia Cymru 2018 yn Venue Cymru, Llandudno. Cyfle i bawb yn y maes Dementia i ddod at ei gilydd i drafod prif ddatblygiadau y maes yn y flwyddyn diwaethaf. Roedd y diwrnod yn cael ei redeg gan aelodau o’r Ganolfan Datblygu Gwasanaeth Dementia Cymru sydd wedi’i leoli ym Mangor. Braf oedd gweld fod mwyafrif o’r diwrnod yn cael ei gynnal mewn Cymraeg, a bod cyfieithydd yno er mwyn cyfiethu i’r Saesneg.

Roedd trefn y dydd reit anffurfiol gyda cyfle i bawb siarad ymysg eu gilydd yn y dechra’ a dod i wybod beth oedd eu proffesiwn yn y maes. Yn wahanol i mwyafrif o bobl oedd yno, doedd gen i ddim cefndir yn y maes, ond ysfa i ddysgu mwy. Doeddwn i erioed wedi cyfarfod y bobl oedd yno o’r blaen ond roedd pawb yn hynod o groesawgar ac yn ysu i wybod pam fod rhywun fy oed i gyda diddordeb yn y maes. Credaf fod angen annog pobl fy oed i, i gymryd diddordeb yn y maes oherwydd mewn gwirionedd gall effeithio ar bawb mewn rhyw ffordd.

Cefais y cyfle i gymryd rhan mewn dwy weithgaredd yn ystod y dydd a oedd yn ymwneud a Dementia, a’r cyntaf oedd ‘Poets not Patients’ a oedd yn cael ei gynnal gan Gwion Hallam, ennillydd y goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol 2017. Cafodd ei gomisynnu gan Lenyddiaeth Cymru i fynd fewn i gartrefi Dementia i farddoni gyda’r preswylwyr. Darllenodd rhai o’r cerddi a wnaeth y preswylwyr i ni, ac wrth i mi edrych o gwmpas y bwrdd roedd llawer gyda deigryn yn eu llygaid. Dyma ddarn o un o’r cerddi a ddarllenodd i ni, a gyfansoddodd Janet; un o’r preswylwyr: 

 Ddylsa chi fod wedi dod draw

pan oedd y gwr yn dal yn fyw

achos fo oedd yn barddoni,

nid fi. O’dd o’n sgwennu nhw i lawr

ac yn eu rhoi nhw yn nunlla.

Yn rhywla? Y gwr –

o’dd o’n siarad barddoniaeth.

 

Yn nghapel Pencaerau

does na’m ysgol Sul rwan

mae hynny hefyd i rywla di mynd.

A dwi’n byw’n dawal iawn

i chi rwan …

Ond dwi’n cofio’r emyna

rhai ohonynt yn iawn,

ac yn cofio rhoi joi i’r rhai bach.

 

Roedd o’n hollol wych gweld sut roedd barddoniaeth yn ffordd i’r preswylwyr fynegi eu hunain a chael mynediad i’w hatgofion a phlentyndod.

Yn ystod rhai o fy narlithoedd Seicoleg, yn bennaf Seicoleg Biolegol ac Ymddygiadol, rwyf wedi dysgu am sut y gall Dementia ddatblygu a sut y gall effeithio ar ymddygiad. Doedd gen i ddim llawer o wybodaeth amdano cyn mynd i’r gynhadledd, ond un cyflwyniad a wnaeth sefyll allan i mi oherwydd fy niddordeb mewn Niwroseicoleg oedd cyflwyniad gan Professor Sebastian Crutch o Ganolfan Ymchwil Dementia yn UCL. Roedd ei gyflwyniad yn hynod ddiddorol gan ei fod yn dangos y darnau o’r ymennydd sydd yn cael ei effeithio mewn gwahanol fath o Dementia. Roedd rhai darnau o’i gyflwyniad yn gwneud synnwyr oherwydd rhai o’r darlithoedd rwyf wedi eu cael, ond fe wnes i ddysgu lot, er enghraifft bod dros 100 math o Ddementia gwahanol.

Nes i ddysgu llawer am Ddementia yn ystod y diwrnod ac roedd hi’n ddiwrnod a wnaeth agor fy llygaid i’r cyflwr a faint mor ddinistriol y gallai fod. Er hyn roedd yn wych gweld sut mae pobl yn medru byw bywydau arferol a llawn. Roedd clywed profiadau unigolion gyda Dementia drwy’r panel DEEP (Dementia Engagement & Empowerment Project) yn emosiynol ond hefyd llawn gobaith gan fod pob un ohonynt dal i fyw bywydau cyffredin ac yn brwydro er mwyn cael gwell hawliau. Roedd gwrando ar gyn lleied mae’r llywodraeth yn ei wneud ar gyfer unigolion gyda Dementia a’u gofalwyr yn dor-calonnus. Mae diwrnod arbennig wedi ei drefnu yng Nghanolfan Ysgrifennu Ty Newydd ar y 16eg o Fehefin i rai gael dysgu mwy am hyn.

 

Yn ystod ail hanner y gynhadledd, cefais y cyfle i wybod mwy am Ddementia drwy ymuno a sesiwn codi ymwybyddiaeth sydd wedi ei ddatblygu gyn y Gymdeithas Alzheimer’s Society. Mae Ffrindiau Dementia yn cael ei ddarparu gan wirfoddolwyr ac mae dros 2 filiwn o ffrindiau bellach. O be nes i ddysgu, mae Dementia Friends yn ffordd dda o gael mwy o bob i wybod am Dementia a sut y gallwn i gyd wneud bywydau y rhai sydd gan Dementia ychydig yn haws, boed hynny drwy wisgo bathodyn Dementia Friends neu ymweld a rhywun rydym yn ei nabod sydd gyda Dementia. Fe wnaeth gwrando ar y sesiwn, a phobl yn siarad am eu profiadau eu hunain gyda Dementia, wneud i mi sylweddoli fod angen mwy o wybodaeth amdano ar gyfer bobl ifanc. Cefais y cyfle i fynd i’r gynhadledd gan fy mod yn cael profiad gwaith yn y Ganolfan Datblygu Gwasanaeth Dementia ym Mangor, ond fel arall, ni fuaswn yn ymwybodol ei fod ymlaen. Credaf y dylai pobl ifanc sydd gyda diddordeb yn y maes gael y cyfle i fynychu’r gynhadledd nid yn unig i godi ymwybyddiaeth a gwella eu dealltwriaeth, ond efallai y buasai ganddynt syniadau ar sut i wneud gwelliannau yn y maes.

 Am fwy o wybodaeth cysylltwch â Dr Catrin Hedd Jones c.h.jones@bangor.ac.uk

http://dementiavoices.org.uk/wp-content/uploads/2015/03/DEEP-Guide-Language.pdf